ارزیابی ارائه راهکارهای عملی جهت جلب مشارکت مردم در اداره امور شهر

گسترش روند شهرنشینی و شهرگرایی در سال­های اخیر، مسائل و مشکلات بسیاری را بر جای گذاشته است که مدیریت شهری امروزی در شهرهای بزرگ دیگر قادر نخواهد بود با روش­های سنتی و معمولی سابق این مشکلات را حل کرده و در ارائه خدمات یکسویه موفقیتی مطلوب بدست آورد. آنچه امروزه توسعه و بهره­وری خدمات شهری را تضمین می­کند، مشارکت کلیه­ی شهروندان در فعالیت­های شهری است. اينمسئلهدركنارضرورتوجودامكانات،درخواست­هاونيازها تغييرنقشساكنانشهربه «شهروند» رادرمطالعاتشهريبهموضوعيمحوريبدل ساختهاست. اينضرورت،گويايتازه­ترينزمينةمشاركت،يعنيمشاركتشهرونداندر ادارةامورشهرياست.مشاركتشهريشهروندانرامي­توانبهمعنايحضورجديو شركتفعال،آگاهانه،ارادي،مؤثروسازمان­يافتهعناصرجامعةشهري درفعاليت­هاياقتصادي،اجتماعي، فرهنگيزندگيشهريبرايدست­يابيبهاهدافجمعيدانست.

شهر یزد به عنوان یکی از شهرهای بزرگ ایران با جمعیت 486152 نفر در ابتدای دهه­ی نود و دارا بودن نرخ رشد بالای جمعیت در طول چند دهه­ی اخیر نمونه بارزی از شهرهایی است که مسائل و مشکلات ناشی از افزایش جمعیت، فشار بر زیرساخت­های شهری و روبرو شدن مدیریت شهری با مشکلاتی در ارائه خدمات به شهروندان را تجربه می­کند که بیش از هر زمان دیگری نیاز به جلب مشارکت شهروندان در مديريت شهري و رفع موانع و مشکلات موجود دارد. پژوهش حاضر در همین راستا درصدد این است ضمن بررسی الگوهای موجود مشارکت شهروندان در ارتباط با مدیریت شهری و تجزیه و تحلیل میزان مشارکت شهروندان شهر یزد در فعالیت­های مربوط به مدیریت شهر و عوامل موثر بر مشارکت­ آنها و همچنین واکاوی روش­های جلب مشارکت­ شهروندان یزدی، راهکارهایی عملی جهت ارتقاء مشارکت آنها در مدیریت امور شهری به منظور بهبود اداره شهر ارائه دهد. لذا می­توان گفت در اين پژوهش تأكيد اصلي بر مشاركت در عرصة مدیریت شهري قرار دارد و ناظر بر اهدافي است كه جنبة داوطلبانه، آگاهانه، آزادانه، مسئولانه و فعالانه دارد.  مراحل مختلف پروژه حاضر در شش فصل و به شرح ذیل مطرح شده­است:

فصل اول: در فصل به بیان و تشریح کلیات پژوهش و آنچه مورد تفاهم اجرای پژوهش مدنظر کارفرما و مجری پرداخته شود.. این فصل شامل بیان مسئله، ضرورت و اهمیت پژوهش ، اهداف و سوالات پژوهش، پیشینه پژوهش، محدودیت­های پژوهش و نتایج مورد انتظار از پژوهش می باشد

فصل دوم: مبانی نظری و تجربی تحقیق طرح در این فصل با بررسی متون و ادبیات مختلف پژوهش، نظریاتی مختلف جامعه شناسی و مدیریت شهری در موضوع مشارکت، الگوهای مختلف مشارکت، شناسایی عوامل مؤثر بر مشارکت، ظرفیت مشارکت، دیدگاه مختلف روانشناختی، جامعه شناسی و مدیریت شهری مورد مشارکت مورد بررسی قرارگرفته شده­است؛ و درنهایت چارچوب نظری پژوهش با موضوع مشارکت در سطح شهر یزد ارائه شده­است.

فصل سوم: روش شناسی تحقیق در دو قسمت مورد بررسی گرفته است، ابتدا تعاریف عملیاتی مؤلفه­ها و متغیرهای تحقیق ارائه شده است و در ادامه جامعه آماری تحقیق، حجم نمونه و روش نمونه گیری، و روش آمارگیری تحقیق، پایایی و روایی ابزار تحقیق مورد بررسی قرار گرفته است

فصل چهارم گزارش بررسی وضع موجود مشارکت در شهر یزد ماست که در چهار بخش تنظیم گردیده است:

بخش اول: مشارکت در اسناد فرادست و فرودست

بخش دوم: مطالعات تطبیقی (بررسی تجارب داخلی و خارجی مشارکت)

بخش سوم: وضع موجود مشارکت شهروندی در شهر یزد

بخش چهارم: تحلیل ذی­نفعان

فصل پنجم: در این فصل بر اساس پیمایش میدانی صورت گرفته به تحلیل آماری نتایج جمع آوری پرداخته شده­است.

فصل ششم: در این فصل با مدنظر قرار دادن اهداف پژوهش، نتایج فصل قبل و با توجه به مطالعات تطبیقی انجام شده و همچنین بهره‌گیری از نظرات صاحبنظران توسعه شهری در شهر یزد، و بهره­گیر از مدل برنامه­ریزی راهبردی SWOT، راهبردها، پیشنهادات ، برنامه و اقدامات اجزایی؛ با مدنظر قرار دادن مبانی تئوریک و تجربی مرتبط با موضوع پژوهش و همچنین شرایط (اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی) حاکم بر شهر یزد پیشنهاداتی در جهت تقویت مشارکت شهروندان در امور شهری و ارتقاء همکاری و مشارکت شهروندان در راستای بهبود اداره شهر (حیطه وظایف شهرداری یزد) مطرح شده است.

در این بخش از طرح، ظرفیت‌های قابل واگذاری، محدودیت‌ها و تنگناها و مسائل اساسی مرتبط با موضوع مشارکت شهروندی شناسایی و مبتنی بر آن، اهداف، راهبردها و اقدامات اولویت دار، طرح ها وپروژ ه‌های محرک و توسعه ساز برای افزایش میزان مشارکت شهروندان در امور شهری احصاء گردیده است.

در تهیه ارزیابی و ارائه راهکارهای عملی جهت ارتقاء همکاری و مشارکت شهروندان در راستای بهبود اداره شهر از شیوه‌های مرسوم برنامه ریزی شهری با تأکید بر برنامه‌ریزی توسعه اجتماعی و برنامه‌ریزی راهبردی استفاده شده است. در مرحله بررسی وضعیت موجود لازم است تصویر درست و مناسبی از میزان و نحوه مشارکت شهروندان ارائه شود. لذا مشاور مشارکت را از نگاه دو جامعه، یکی شهروندان و دیگری مدیران و کارشناسان شهرداری بررسی نموده است. بنابراین بخشی از اطلاعات مورد نیاز طرح از طریق مصاحبه با مدیران و کارشناسان شهرداری و تکمیل پرسشنامه مربوط و بخش دیگری اطلاعات توسط تکمیل پرسشنامه توسط شهروندان به‌دست آمده است. همچنین با استفاده از مطالعات مشابه انجام شده در سایر شهر‌ها و تجربیات قبلی، و با استفاده از این اطلاعات و اسناد فرادستی و فرودستی جایگاه موضوع مشارکت شهروندان در توسعه شهری تبیین شده است. این طرح که در سطوح تفصیلی‌تری از سند چشم‌انداز توسعه شهر یزد قرار می‌گیرد، به مصادیق عینی توسعه پایدار شهری نیز نزدیکتر خواهد بود. از سوی دیگر می‌توان آن را گامی در راستای سیاست‌های جمعیتی، تکریم شهروندان و بهبود مدیریت شهری تلقی کرد.